Gestalt wyrósł z doświadczeń jego twórcy, znanego i cenionego, wybitnego psychoterapeuty Fritza Perlsa. Choć początkowo wiązał się, jak większość ówczesnych terapeutów z psychoanalizą, w ostateczności wraz z doświadczeniem, przekonał się, że człowiek nie jest determinowany przez przeszłość, ale liczy się to, jakich dokonuje wyborów i dlaczego właśnie tak jest. Perls zbuntował się przeciwko psychoanalizie, choć zawsze brał pod uwagę cały kontekst, w jakim znajduje się człowiek, a więc także jego dzieciństwo i dawne doświadczenia. Terapia jednak nie polega według niego na grzebaniu w przeszłości, ale zanurzeniu, w tym co tu i teraz. Determinizm ustępuje tutaj miejsca humanizmowi. Najważniejsza nie jest przyczyna, przeszłość czy przyszłość, a to, co czujemy w danym momencie, w teraźniejszości, jakich dokonujemy wyborów i jak się z tym czujemy, bo to my sami jesteśmy odpowiedzialni za nasze życie.

Gestalt-teoria

          A właściwie jej brak. W nurcie Gestalt brakuje spójności teoretycznej, charakterystycznej dla innych podejść w terapii. Wynika to jednak nie z błędów, lecz właśnie z założeń Perlsa. W swojej pracy był daleki od teorii, intelektualizowania i ram. Dla niego ważniejsza w pracy z klientem była intuicja, emocje i relacja, a tutaj trudno o podstawy teoretyczne.

Gestalt z niemieckiego oznacza kształt, figurę. Psychoterapia Gestalt wywodzi się psychologii postaci, gdzie pojęcie figury i tła stanowią podstawę teoretyczną postrzegania człowieka. Wyobraźmy sobie, że wchodzimy do dużego supermarketu. Dostrzegamy cała przestrzeń, półki zapełnione towarem. Potrzebujemy jednak kupić pieczywo. Jest ono naszą potrzebą w danym momencie, staje się figurą, a tłem dla niej reszta produktów znajdujących się na półkach. Po wybraniu pieczywa orientujemy się, że skończyło się masło, a świeże pieczywo potrzebuje masła! Z tła wyłania się więc kolejna figura, potrzeba, tym razem staje się nią masło. W psychologii Gestalt figura i tło się wymieniają. To, co w danym momencie jest naszą potrzebą, dostrzegamy pośród innych rzeczy a po jej zaspokojeniu, to, co wcześniej było niezauważalne, teraz może stać się ostrzejsze, bardziej wyraźne, mieć konkretny kształt. Naturalnie dążymy do utrzymania homeostazy a pojawiająca się potrzeba, jak na przykład głód ją zaburzają. Zaspokojenie potrzeby w Gestalt nazywamy zamknięciem figury. Czasami jednak zdarza się, że nie jesteśmy w stanie zaspokoić jakiejś potrzeby i wiele naszych figur pozostaje niedomknięta, co zaburza równowagę. Psychoterapia Gestalt ma za zadanie domknąć figury.

Formy terapii

          Gestalt jest psychoterapią wykorzystywaną zarówno w pracy indywidualnej, terapii par, jak i w grupie. Najbardziej rozpowszechnioną formą pracy w tym nurcie jest właśnie terapia grupowa, a dokładniej relacja terapeutyczna terapeuta-klient na tle grupy. W procesie terapeutycznym chodzi o to, aby uruchomić autentyczne przeżycia klienta, odkryć prawdziwe, głębokie myśli i doznania, jednym, słowem uzyskać bardzo głęboki poziom samoświadomości. Prowadzą do tego pewne zasady, stosowane zarówno w grupie, jak i podczas pracy indywidualnej. Pierwsza z nich dotyczy bycia tu i teraz. Charakterystyczne tutaj jest to, że klient zawsze, nawet jeśli opowiada o wydarzeniach z przeszłości, mówi o tym w czasie teraźniejszym. Taka forma narracji ma go przybliżać do autentycznych przeżyć, eliminując zakrzywione przez czas wrażenia. Bardzo ważną zasadą jest praca „ja – ty”. Zawsze, kiedy mówimy o innym uczestniku grupy, zwracamy się bezpośrednio do tej osoby, a nie mówimy o niej w trzeciej osobie. W przypadku mówienia o nieobecnych, jak na przykład rodzice, psychoterapeuta często proponuje formę psychodramy, gdzie klient zwraca się do pustego krzesła, symbolizującego tę osobę. Wyrażanie doznań i myśli przez „ja” to bardzo ważna zasada. Chodzi o to, aby brać odpowiedzialność za to, co się z nami dzieje, zamiast mówić „coś nie pozwala mi tego zrobić, nie mogę” używać słów „nie chcę, nie pozwalam sobie na zrobienie tego”. Taka forma pracy to żywy przykład humanizmu w nurcie Gestalt. Oddanie człowiekowi jego podmiotowości i odpowiedzialności za dokonywane wybory.

Klient-ekspert od swojego życia

          „Ja robię swoje, a ty swoje. Nie jestem na tym świecie po to, by spełniać twoje oczekiwania, a ty nie jesteś na tym świecie, by spełniać moje. Ty to ty, a ja to ja. I jeśli przypadkiem natrafimy na siebie to wspaniale, jeśli nie, to nic nie można na to poradzić”. – te słowa Perlsa stanowią definicję terapeuty w nurcie Gestalt, którynigdy nie wchodzi w rolę eksperta w relacji z pacjentem. Założeniem jest to, że to klient jest prawdziwym ekspertem od swoich doznań, emocji i myśli. Terapeuta występuje w roli przewodnika, który pomaga w dotarciu do celu, towarzyszy klientowi w drodze do uzyskania stanu samoakceptacji i głębokiej samoświadomości. Cały proces oparty jest o bezpieczną, głęboką relację terapeutyczną, która stanowi swoisty fundament zmiany i poprawy. Bezpieczna i pełna zaufania więź otwiera nowe perspektywy rozwiązywania dawnych problemów. Relacja pełna akceptacji dla wyborów i decyzji oraz przeżyć klienta, często jest pierwszą tak bezpieczną relacją w jego życiu. Psychoterapia Gestalt uczy na nowo podejścia do życia. Terapeuci obok towarzyszenia klientom w procesie terapii przekazują im także fundamentalne zasady życia, swoisty dekalog.

• Żyj teraz. Zwracaj uwagę bardziej na teraźniejszość niż na przeszłość lub przyszłość.
• Żyj tutaj. Zajmuj się tym, co jest obecne, a nie tym, czego nie ma.
• Przestań sobie wyobrażać. Doświadczaj tego, co rzeczywiste.
• Przestań niepotrzebnie myśleć. Zamiast tego patrz i smakuj.
• Wyrażaj siebie, a nie manipuluj, nie tłumacz, nie uzasadniaj, nie osądzaj.
• Poddaj się przeżywaniu nieprzyjemności i bólu, tak jak poddajesz się przeżywaniu przyjemności. Nie ograniczaj swojej świadomości.
• Nie akceptuj żadnego „powinieneś” z wyjątkiem tego, co naprawdę twoje.
• Weź pełną odpowiedzialność za swoje czyny, uczucia i myśli.
• Poddaj się temu, jaki jesteś, nie udawaj kogoś innego.
• Bądź sobą i pozwól być sobą innym.

Dla kogo psychoterapia Gestalt?

          Gestalt okazuje się być dobrą formą terapii dla każdego, nie tylko w kryzysie zdrowia psychicznego, czy trudnościach życiowych. Gestalt jest bowiem doskonałą drogą do samorozwoju i samospełnienia się poprzez wykorzystanie całego potencjału, jaki w nas drzemie. Psychoterapia Gestalt jest wyjątkową drogą terapeuty i klienta, w której idą obok siebie, której celem jest nabycie umiejętności dbania o własne potrzeby i dojrzałość tego drugiego, osiągnięcia stanu samo – zależności. Sam Fritz Perls mówił, że psychoterapia Gestalt jest zbyt dobra, aby ograniczać jej stosowanie tylko do osób chorych. Staje się korzystna nie tylko przy leczeniu trudności natury psychicznej, ale wszędzie tam, gdzie celem procesu staje się samorozwój i samodoskonalenie.

Anna Foltyńska

Psycholożka
Psychoterapeutka w procesie certyfikacji
w nurcie systemowo-ericksonowskim