Współczesne, rozwinięte miejsca pracy, gdzie kreatywność miała kwitnąć, a pasja prowadzić do sukcesu, stają się niestety areną walki z ukrytym przeciwnikiem – wypaleniem zawodowym. Nasze tempo życia ciągle rośnie, przez to nie mamy poczucia, kiedy tracimy równowagę życiową i jakość życia. Niezależnie od tego, w jakiej grupie zawodowej się znajdujemy, każdy z nas może doświadczyć przewlekłego stresu związanego z pracą. Wpadamy w pułapkę, myśląc, że to chwilowy stan, który zaraz minie, a zapewne jest spowodowany „gorszym” czasem, „słabszym” miesiącem – racjonalizujemy sobie występowanie zjawiska wypalenia zawodowego. Objawy zaczynają stopniowo narastać, aż znajdujemy się w ostatnim stadium – chronicznym, a nasze problemy zdrowotne i psychiczne zaczynają się poważnie nasilać. Aby lepiej zrozumieć dynamikę tego procesu, zacznijmy od wyjaśnienia pojęcia wypalenia zawodowego.

Wprowadzenie do wypalenia zawodowego

Pojęcie wypalenia zawodowego zostało wprowadzone do języka naukowego we wczesnych latach siedemdziesiątych, przez psychiatrę Herberta Freudenberga i psycholożkę społeczną Christinę Maslach. Prowadzili oni długoletnie badania w  grupach, które wykonują zawody oparte na kontaktach z innymi ludźmi. Christine Maslach wypracowała wieloczynnikowy model opierający się na trzech wymiarach:

Emocjonalne wyczerpanie – charakteryzuje się nadmiernym zmęczeniem, brakiem naturalnej energii i radości z życia. W tym aspekcie występuje drażliwość, impulsywność oraz ukazują się liczne objawy somatyczne. Głównymi źródłami są nadmiar obowiązków, konflikty w pracy, prowadząc do wyraźnego spadku motywacji.

Depersonalizacja – w tym kontekście oznacza negatywny, cyniczny stosunek jednostki do innych, wyrażający dystansowaniem się w kontaktach ze współpracownikami oraz utratą idealizmu. Jest to konsekwencja wyczerpania emocjonalnego.

Obniżone zadowolenie z osiągnięć zawodowych – ukazuje się w spadku poczucia własnej kompetencji i wydajności pracy. Obniżenie własnej skuteczności, stale utrzymujący się stres oraz ciągłe wymagania w pracy mogą prowadzić do występowania objawów depresji.

            Ważnym aspektem, który przyczynia się do pogłębiania sytuacji, jest brak wsparcia ze strony otoczenia, w którym żyjemy. Pracodawca, który nie zauważa naszego przytłoczenia obowiązkami, wycofania się z relacji pracowniczych i utrzymującego się obniżonego nastroju, zleca nam dodatkowe obowiązki i wymaga coraz więcej. Rodzina, na którą przelewamy całą szalę goryczy, z powodu nawarstwiających się wydarzeń w pracy, wchodzi z nami w liczne konflikty. Tracimy ostatnie z miejsc, które wydawałoby się dla nas wytchnieniem, ostoją, w której możemy odpocząć i naładować baterie do walki z przeciwnikiem. W tym momencie spełniamy wszystkie kryteria związane z tym zjawiskiem, a co najgorsze, zatracamy granicę związaną z równowagą pomiędzy życiem zawodowym a prywatnym.

Life – work balance

Ten termin coraz częściej pojawia się w naszym życiu. Lubi ukazywać się w czasopismach biznesowych, w obszarze z zakresu rozwoju osobistego. W nowoczesnych korporacjach zostają wdrażane programy zdrowotne i inicjatywy promujące dobre samopoczucie. Zrozumienie i wspieranie równowagi między życiem prywatnym a zawodowym staje się integralną częścią strategii HR. Zdrowi i zmotywowania pracownicy są kluczem do sukcesu w organizacji. Life – work balance staje się skutecznym środkiem do przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu.

 Co możemy zrobić w przypadku, kiedy nasze miejsce pracy nie wdraża takich narzędzi?

            Odnalezienie własnego balansu jest bardzo indywidualne. Wymaga to stałego monitorowania i ciągłego dostosowywania się do własnych preferencji i sytuacji życiowych, w których się znajdujemy. Możemy zacząć od określenia, obszarów w życiu prywatnym i zawodowym, które są dla nas najważniejsze i trzymajmy się ich, jednocześnie pamiętając, że wartości te mogą być zmienne, zależne od naszej aktualnej sytuacji życiowej. Kolejną istotną kwestią jest ustalenie planu dnia i granic czasowych. W planie uwzględnijmy czas przeznaczony na pracę, odpoczynek, aktywności fizyczne oraz czas z rodziną i bliskimi. Pilnujmy ustalonych granic, unikajmy zabierania pracy do domu. Nie bójmy się delegować obowiązków, jeśli oczywiście jest to możliwe. Współpraca z zespołem może pomóc w efektywnym rozdziale obowiązków. Ważne, aby w naszym harmonogramie dnia ustalić czas, w którym wyłączymy technologię – to pomoże nam efektywniej odpocząć od bodźców, otaczających informacji, powiadomień e-mail i w skoncentrowaniu się na „tu i teraz”. Znajdźmy własny sposób na relaks. Każda z technik relaksacyjnych powinna być dopasowana indywidualnie, na podstawie preferencji, które sprawiają nam przyjemność.  

Czy natychmiastowa zmiana pracy rozwiąże problem wypalenia zawodowego?

W przypadku wypalenia zawodowego nie zawsze jest konieczna natychmiastowa zmiana pracy. Przed podjęciem takiej decyzji warto rozważyć zrozumienie przyczyn wypalenia z pomocą specjalistów z dziedziny zdrowia psychicznego. Mają oni odpowiednie narzędzia, które mogą nam pomóc w identyfikacji oraz leczeniu problemów związanych z wypaleniem zawodowym, a także w rozwijaniu zdrowszych strategii radzenia sobie z trudnościami zawodowymi. Z dostępnych form fachowej pomocy, z jakiej możemy skorzystać to psychoedukacja, psychoterapia indywidualna czy grupowa, diagnoza lekarska i ewentualne wdrożenie farmakoterapii, w przypadku występowania objawów depresji, lękowych czy innych zaburzeń psychicznych związanych z wypaleniem. Kolejnym elementem jest możliwość skorzystania z coachingu czy doradztwa zawodowego, aby pomóc lepiej zrozumieć, jakie kroki będą dla naszej sytuacji najlepsze. W niektórych przypadkach korzystnym rozwiązaniem będzie wzięcie przerwy od pracy, w celu regeneracji.

Decyzja o zmianie pracy powinna być podejmowana przy wsparciu specjalistów, wypracowując jak najbezpieczniejszy plan działania. Czasem konieczna może być zmiana, a niekiedy poprawa warunków pracy powinna pomóc w powrocie do zdrowia psychicznego.

A na koniec

Warto podkreślić, że rozpoznanie wypalenia zawodowego staje się coraz powszechniejsze, a co za tym idzie, wzrasta świadomość społeczeństwa, na ten temat. Organizacje i firmy stale monitorują nastroje pracowników w corocznych badaniach, co więcej powiększa się procent personelu, który wiąże wypalenie zawodowe z pandemią COVID-19. Mówi o tym badanie z 2022 roku „People at Work 2022: A Global Workforce View”, które przeprowadzono w 17 krajach, a udział w nim wzięło prawie 33 tys. pracowników. Stres związany z pracą sięga krytycznego poziomu – 67% respondentów przyznaje, że odczuwa go co najmniej raz w tygodniu. Dla porównania procent przed pandemią wynosił 62%. Pracownicy i pracodawcy w dalszym ciągu mierzą się z konsekwencjami, które zaburzyły przed pandemiczny porządek. Miejmy na uwadze fakt, iż szybsza reakcja na pojawiające się objawy wypalenia zawodowego, może nas uchronić od zaburzeń psychicznych, które powstają w następstwie przewlekłego stresu związanego z pracą.

Bibliografia

1. S. Tucholska, C. Maslach, Koncepcja wypalenia zawodowego, etapy rozwoju, Instytut Psychologii KUL w: Przegląd Psychologiczny,2001, Tom 44, Nr.3, 301-317.

2.https://pl.adp.com/baza-wiedzy-hr/insights/people-at-work-2022-a-global-workforce-view.aspx

3. H. Sęk, Wypalenie zawodowe, przyczyny i zapobieganie, PWN, 2012, Wydanie II.

Aleksandra Boda

Koordynatorka rejestracji CTiP w Namysłowie

Studentka psychologii