Bez wątpienia każdy z nas może przyznać, że internet jest potęgą. Możemy znaleźć tam cenną wiedzę, treści dobrej jakości – zarówno naukowe, jak i rozrywkowe, ale tuż obok publikowana jest dezinformacja i patologia. Dla młodych ludzi działania w internecie i na portalach społecznościowych są ważne. To tam w pierwszej kolejności poszukują odpowiedzi na nurtujące ich pytania oraz wymieniają się swoimi doświadczeniami w postaci publikowania zdjęć i filmów ze swojego życia. Nigdy nie mamy pewności, czy przedstawione nam treści na ekranie są zgodne z prawdą. W świecie social mediów łatwo jest wyeksponować wszystko, co nieprawdziwe i niepokrywające się z rzeczywistością. To stanowi duże zagrożenie szczególnie dla młodszych odbiorców, którzy nie mają w pełni rozwiniętego krytycznego myślenia.

Myślenie krytyczne

          Pojęcie myślenia krytycznego w psychologii poznawczej definiuje prof. Edward Nęcka, jako „rzetelną i realistyczną ocenę istotnych aspektów aktywności intelektualnej człowieka”. Można powiedzieć, że jest to umiejętność analizy, oceny i rozumienia informacji, czy sytuacji w sposób logiczny i racjonalny. Dodatkowo w myśleniu krytycznym jesteśmy uważni na wszelkie manipulacje oraz pułapki błędnych przekonań. Jest to kompetencja, która staje się kluczowym narzędziem we wszystkich dziedzinach życia. Rozwój krytycznego myślenia jest niezwykle ważny i powinniśmy go doskonalić już od najmłodszych lat. Istotnym czynnikiem na tej drodze, będzie wsparcie ze strony dorosłego, który pomoże rozważać różne punkty widzenia i odpowiednio selekcjonować informacje, szczególnie te płynące z internetu.

W sieci pułapki

          Użytkownikami internetu stają się coraz młodsze dzieci i często trafiają w pułapkę dezinformacji, nieprawidłowych i nieprawdziwych treści. Nie są w stanie samodzielnie i prawidłowo ocenić i analizować przedstawionych im informacji. W dzisiejszej tendencji do pozyskiwania dochodu z tworzenia treści w internecie znaczna większość twórców, świadomie kieruje nieadekwatne treści do najmłodszych, nie biorąc pod uwagę negatywnych konsekwencji. Ekspozycja na szkodliwe treści może mocno wpływać na zachowanie młodego człowieka, na rozumienie rzeczywistości i podejmowanie decyzji przez niego oraz zakłócać rozwój emocjonalny i społeczny poprzez kształtowanie nieprawdziwych przekonań i postaw. Ten proces zdaje się niezwykle dynamiczny, pojawiają się coraz nowsze i niebezpieczniejsze trendy internetowe, których podejmują się najmłodsi, a dorośli nie są stale w tym zorientowani. W internecie jest wiele publikacji promujących negatywne podstawy, chodź dzieciom może się wydawać, że to jedyny zasadny i przyjemny sposób do zrobienia kariery w sieci, albo do zaadaptowania się w grupie rówieśniczej.

          W social mediach panuje również trend dążenia do uzyskania doskonałego wizerunku i nabywania dóbr materialnych. Dzieci i młodzież dążące do nierealistycznych standardów urody mają tendencje do porównywania się z obrazkami przedstawionymi w internecie, nie biorąc pod uwagę całego procesu obróbki zdjęć, jaką stosują osoby publiczne. Taka tendencja wpływa negatywnie na samoocenę oraz może wprowadzić użytkownika internetu w niebezpieczne nawyki żywieniowe. Przedstawiane nam style życia silnie skłaniają do dokonywania oceny innych pod względem zamożności, czy popularności cyfrowej. Internet jest takim miejscem, gdzie użytkownik może się negatywnie, w sposób przemocowy wypowiadać na dowolny temat bądź inną osobę, najczęściej bez konsekwencji, używając przy tym wulgaryzmów. Dzieci w tym przypadku narażone są na doświadczanie cyberprzemocy w postaci hejtu, poniżania i wykluczenia.

Bezpieczne korzystanie z internetu przez dzieci, czy to możliwe?

          Zagrożeń w internecie jest mnóstwo a lista stale się poszerza, więc zastanówmy się, czy to możliwe, aby dzieci mogły z niego bezpiecznie korzystać?

          Niezwykle ważne jest, aby na wczesnych etapach odkrywania internetu przez dzieci, wspomóc ich w rozwoju myślenia krytycznego, które na dalszej drodze, pomoże im odpowiednio selekcjonować materiały oraz czerpać pozytywne wartości, czyli przyswajać cenną wiedzę. Dobrym rozwiązaniem będzie również zachęcenie dziecka do otwartej komunikacji na temat tego, co widzi w internecie. To daje zapewnienie, że może zgłosić się do dorosłego po pomoc i wsparcie w przypadku narażenia się na szkodliwe treści. Jako opiekunowie, możemy zapewnić dzieciom fachową edukację w zakresie rozpoznawania nieodpowiednich dla nich treści oraz konsekwencji, jakie mogą się z tym wiązać. Poszerzanie świadomości z tego zakresu, może okazać się pomocne w rozpoznawaniu i ocenie wiarygodności treści online.

          Dorosłym również często zdarza się natrafić na szkodliwe treści, co powoduje u nich obniżenie nastroju, jednak w większości mają świadomość i umiejętność zracjonalizowania oraz logicznego podejścia do przedstawionego materiału chroniąc swoje zdrowie psychiczne. W przypadku dzieci jest to niezwykle ważna kwestia, aby zabezpieczać ich dobrostan psychiczny. Pomocne z pewnością będzie rozwijanie umiejętności myślenia krytycznego, wyposażenie dzieci w wiedzę na temat rodzajów zagrożeń i nieodpowiednich treści, z którymi mogą się zetknąć. Jeśli dziecko doznaje negatywnych skutków takich jak: obniżona samoocena, izolacja społeczna, problemy emocjonalne, zaburzenia snu, agresywne zachowania, problemy z koncentracją, warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia psychologicznego, aby pomóc im z poradzić sobie z tym doświadczeniem.

Aleksandra Boda

Koordynatorka rejestracji CTiP w Namysłowie
Studentka psychologii