Święty Mikołaj jest jedną z najbardziej uwielbianych postaci kultury zachodniej i symbolem świątecznym wszystkich dzieci. Jednak towarzyszy mu również mroczne ostrzeżenie: “Do niegrzecznych dzieci Mikołaj nie przychodzi!”. To zdanie, wymawiane przez pokolenia rodziców, ma głębokie korzenie historyczne, ale w świetle współczesnej psychologii dziecięcej staje się coraz bardziej problematyczne. Czy ta kulturowa groźba służy wychowaniu, czy raczej wywołuje lęk i strach?
Kontekst historyczny
Postać Świętego Mikołaja wywodzi się z ludowych tradycji europejskich, w których był strażnikiem moralności. Jednak, zanim stał się staruszkiem w czerwonej czapce z długą białą brodą, jego postać była wzorowana na biskupie z Miry, która miała uczyć bezinteresownej pomocy, a nie karania. Mikołaj działał z miłości i miłosierdzia. Nie oceniał, czy ludzie byli “grzeczni” czy “niegrzeczni”, ale odpowiadał na realne potrzeby, czyniąc dobre uczynki w ukryciu, aby obdarowani nie czuli się zobowiązani. Idea surowej oceny pojawiła się dopiero później, kiedy Mikołajowi zaczęli towarzyszyć surowi pomocnicy – Krampus, Knecht, Ruprecht. Oprócz ich przerażającego wyglądu mieli oni jedno zadanie – straszyć i karać niegrzeczne dzieci. Roznosili oni rózgi, kawałki węgla, kamienie lub worek popiołu. Interwencje tych czarnych postaci miały być bezpośrednie i brutalne, w celu wymuszenia dyscypliny. Ich obecność była skutecznym narzędziem kontroli społecznej, a komunikat o niegrzecznych dzieciach był realną i mroczną groźbą. Z biegiem czasu, za sprawą tradycji anglosaskiej, system ten złagodzono, do symbolicznej “Listy Świętego Mikołaja”, gdzie kara stała się bardziej psychologiczna – utrata wymarzonego prezentu. Współcześnie Święty Mikołaj kojarzony jest ze starcem w czerwonym stroju, z workiem prezentów na plecach, a wśród rodziców stosowany, jako przestroga.
Komunikat
Ostrzeżenie “Do niegrzecznych dzieci Mikołaj nie przychodzi” jest komunikatem słyszanym w okresie świątecznym, na długo przed pojawieniem się prezentów, zarówno przez dzieci, jak i dorosłych. O ile my, dorośli, często traktujemy to zdanie z przymrużeniem oka lub jako żartobliwe upomnienie, dla dziecka, które wierzy w Mikołaja, niesie ono większą wartość.
Pod jego powierzchnią kryje się problematyczne przesłanie – miłość i akceptacja Mikołaja są warunkowane perfekcyjnym zachowaniem. Komunikat ten uczy, że nagrodą za bycie grzecznym jest prezent, podczas gdy błędy, czy trudniejsze zachowania, emocje czy nieposłuszeństwo prowadzą do kary – utraty wymarzonych prezentów. Prowadzić to może do lęku i poczucia winy, ponieważ dzieci obawiają się, że ich naturalne zachowania, w tym trudne emocje, takie jak złość, smutek czy frustracja, zostaną uznane za “niegrzeczne”. Zamiast rozwijać motywację wewnętrzną, dzieci mogą działać pod presją zewnętrznej kontroli, starając się dostosowywać do oczekiwań, po to, by uniknąć kary. Długoterminowo takie podejście może uczyć, że ukrywanie emocji przynosi więcej korzyści. Utrudnia to również budowanie zdrowej samooceny, która powinna być niezależna od poziomu posłuszeństwa.
Zdrowy rozsądek
Absolutnie nie chodzi o to, by nadawać nadmiernie negatywne znaczenie temu komunikatowi i całkowicie wyeliminować Mikołaja z dyscyplinowania. Kluczem jest zdrowy rozsądek i świadomość, jakie przesłanie niesie ten komunikat. Rodzic ma możliwość znalezienia złotego środka, stosując zamienne komunikaty, które koncentrują się docenianiu starań i empatii, a nie na zagrożeniu materialną stratą. Warto obserwować, jakie podejście do komunikatu mają dzieci, czy wywołuje on motywację do pozytywnych zmian, czy raczej wzbudza w dziecku strach i stres. To, co dla jednego dziecka jest niewinnym żartem lub motywacją, dla drugiego może stać się źródłem lęku. Zamiast straszyć Mikołajem sędzią, możemy go przedstawić jako obserwatora dobrych uczynków i inspiratora, który cieszę się z każdej próby poprawy i każdej małej życzliwości, zgodnie z symbolem Świętego Mikołaja z Miry. Zamiast używać Mikołaja do karania, można go wykorzystać do wzmacniania i dostrzegania pozytywnych zachowań. Konstruktywne komunikaty zawierają zwrócenie uwagi na emocje dzieci, ich starania i próby, bez etykietowania zachowania, czy było “grzeczne” czy “niegrzeczne” oraz wspólne poszukiwanie rozwiązania. W ten sposób Mikołaj staje się sprzymierzeńcem rodzica we wspieraniu rozwoju. W rezultacie dziecko uczy się, że dobre zachowania przynoszą naturalną radość, a Mikołaj jest po prostu magicznym przyjacielem , który celebruje ten wysiłek.
Aleksandra Boda
Koordynatorka rejestracji CTiP w Namysłowie
Studentka psychologii
0 komentarzy