Psychoterapia Ericksonowska należy do nurtu terapii strategicznych, czyli nastawionych na konkretne rozwiązania problemu i cel. Jej twórca Milton Erickson, był wybitnym psychiatrą i psychologiem, który budował metody pracy terapeutycznej, czerpiąc w dużej mierze z własnych doświadczeń. Na czym polega terapia Ericksonowska i jej wyjątkowość?

Czarodziej z pustyni

          Mówiąc o nurcie Ericksonowskim, należy zacząć od jego twórcy. Milton Erickson w wieku siedemnastu lat zachorował na polio i już do końca życia mierzył się z cierpieniem, wywołanym skutkami choroby. Początkowo przykuty do łóżka, zdał sobie sprawę, jak ważna w relacji jest komunikacja i kontakt „twarzą w twarz”. Wpłynęło to znacząco na charakter terapii Ericksonowskiej. Dotychczas warsztat psychoterapeutów, pracujących w pierwszej połowie XX wieku dominowała kozetka i dyrektywność. Milton Erickson zwrócił się do pacjenta, aby móc obserwować reakcje jego ciała, mimikę twarzy i malujące się w ciele emocje. Niemożność poruszania się, a nawet komunikowania w młodym wieku uruchomiły w nim lawinę inspiracji a determinacja i swego rodzaju eksperymenty mentalne, które prowadził ze sobą, w wewnętrznym świecie, pozwoliły osiągnąć sukces. Odkrył, że wspomnienia ruchu powodują, że mięśnie zaczynają się powoli uruchamiać. Stopniowo, małymi krokami wracał do sprawności. Z całkowitego paraliżu, który według lekarzy miał zakończyć się rychłą śmiercią, Milton Erickson w pewnym momencie swojego życia ruszył w 1000 kilometrową wyprawę kajakiem po to, aby wzmocnić mięśnie i móc rozpocząć studia. Determinacja i praca nad sobą, pozwoliły mu przez wiele lat poruszać się samodzielnie o lasce. Dożył prawie 80 lat. Był szczęśliwym mężem i ojcem ośmiorga dzieci, niezwykłym optymistą, z ogromnym poczuciem humoru, które umiejętnie wykorzystywał w psychoterapii swoich pacjentów. Czarodziej z pustyni, bo tak go nazywano, gościł w swoim domu w Arizonie niezliczone ilości pacjentów, którym skutecznie pomagał. Gnała ich do niego sława o skuteczności jego metod oraz niezwykłym podejściu do człowieka. Niezwykłość ta polegała na tym, że nie leczył ludzi z traumatycznej przeszłości i deficytów, ale w terapii, która była procesem, kierował uwagę na zasoby i przyszłość pacjenta. Podobnie jak zrobił to ze swoim życiem. Jak wobec tego wygląda psychoterapia ericksonowska?

Założenia

          Podstawowe i jednocześnie najważniejsza założenie w terapii ericksonowskiej jest takie, że ludzie mają naturalną, wrodzoną zdolność do zdrowienia i poprawy czy naprawy swojej sytuacji życiowej. Mają zasoby. Każdy jakieś ma. W czasach rozwoju psychoterapii Ericksonowskiej brakowało jeszcze badań naukowych, ze względu na ówczesne ograniczenia technologiczne. Teraz jednak potwierdzają się założenia Ericksona, które głosił już w połowie XX wieku o tym, że umysł ludzki ma niezwykła zdolność kierowania procesami zachodzącymi w ciele. Obecnie nazywamy tę zdolność neuropatycznością, która znaczy, że możemy swoim sposobem reagowania i myślenia oddziaływać na własny mózg, a dokładnie na powstawanie nowych komórek neuronalnych w ośrodkach korowych. W czasie swojej pracy z pacjentami Milton Erickson zwrócił uwagę, że najlepsze efekty zdrowienia, obserwuje u tych pacjentów, którzy najmniej skupiają się i wracają do swoich deficytów i trudności, a bardziej koncertują się na zasobach. Terapia przebiegała skuteczniej w przypadku, kiedy pacjent zwracał uwagę na to, czego pragnie, potrzebuje, co potrafi, co działa dobrze w jego życiu, zamiast na tym, czego chce uniknąć lub usunąć ze swojego funkcjonowania. Wynika z tego kolejne założenia psychoterapii Ericksonowskiej, które mówi o tym, że sięgamy do trudnej historii pacjenta, jego choroby, deficytów i problemów tylko wtedy, i tylko w takim stopniu, na ile to jest niezbędne do uzyskania poprawy i pójścia do przodu w terapii.

Metody terapii

          Nawiązując do swoich założeń, Erickson w pracy korzystał z technik dotykających procesów nieświadomości jako tych najbardziej oddziałujących na zmiany neuronalne. Hipnoterapia jest jedna z głównych technik pracy terapeutycznej psychoterapeutów Ericksonowskich. Trzeba jednak wyjaśnić, czym dokładnie jest, gdyż wiele osób kojarzy ją z silną manipulacją i człowiekiem pozbawionym wolnej woli. Hipnoza, a właściwe trans hipnotyczny w ujęciu Ericksonowskim, jest pojęciem szerokim. Tutaj mówi się o tym, że każdy z nas podlega zjawiskom transowym każdego dnia, na przykład w czasie oglądania filmu czy wykonywania innych angażujących poznawczo i emocjonalnie czynności. Trans nie jest tylko wtedy, kiedy zanurzamy się w głębokim stanie nieświadomości, tracąc świadomość. Dochodzi do niego także w stanach pogłębionego relaksu czy medytacji. Hipnoterapia Ericksonowska jest metodą kliniczną, której skuteczność potwierdzają badania naukowe. Jest metodą, która przyspiesza proces poprawy. Terapeuta w czasie transu hipnotycznego, podczas którego pacjent zachowuje świadomość i wolicjonalność, a decyzja o stosowaniu tej metody należy do niego, zasiewa pozytywne zmiany w jego umyśle. Dzieje się to na poziomie głębokim, nieświadomym, neuronalnym z uwagi na to, że trans właśnie to umożliwia. Rozmowa na poziomie racjonalnym nie przynosi aż takiej skuteczności. „Zasiewanie” polega na odpowiednim doborze słów, gestów, które są indywidulane dostosowane do historii pacjenta i jego potrzeb, tak, aby dopływające do warstw nieświadomych treści, jak na przykład wyobrażenia, skutecznie wpływały na emocje, fantazje i myśli pacjenta. Bardzo ważne w hipnoterapii klinicznej jest zachowanie aktywnej roli pacjenta, kiedy to wzmacnia się w nim poczucie wpływu i sprawstwa na własne życie i pozwala dotrzeć do zasobów, które są bezpośrednią drogą do wyzdrowienia.

Innymi metodami pracy w psychoterapii Ericksonowskiej są metafora, bajki, opowieści i humor, które także przenikają głębiej w procesy nieświadome i stanowią swego rodzaju pomost między tym, co uświadomione i tym, co pozostaje w sferze nieświadomej.

Terapeuta Ericksonowski

          Najbardziej charakterystyczną umiejętnością psychoterapeutów Ericksonowskich jest odnajdywanie zasobów tam, gdzie na pierwszy rzut oka ich nie ma. Często to, co przeszkadza pacjentowi można wykorzystać ich zdaniem, jako wartość w radzeniu sobie z codziennością i w drodze do zdrowienia.  W pracy terapeutycznej chodzi też o zmianę i poprawę małymi kroczkami. Podobnie jak sam Erickson, swoją ciężką, powolną i wytrwałą pracą pokonywał skutki polio. Mawiał, że z małych zmian tworzą się duże sukcesy. Tutaj terapeuta podąża za pacjentem, ale nie jest wycofany. Na równi, razem są aktywni. Podąża za tym, co obserwuje i słyszy od pacjenta, moderuje przebieg każdej sesji i całego procesu. Można to porównać do przewodnika, który prowadzi, ale wybór drogi – tematów, ćwiczeń, metod pracy, pozostawia pacjentowi. Wie, jak wygląda cel tej podróży i towarzyszy mu, aż do jego osiągnięcia, po drodze wskazując na zasoby, których może użyć, aby łatwiej pokonać trasę i przeszkody, których powinien się pozbyć.

Psychoterapia Ericksonowska i metody terapeutyczne wykorzystywane w leczeniu jak hipnoza kliniczna, są kierowane zarówno dla pacjentów indywidualnych, par, jak i rodzin. Choć Milton Erickson słynął z tego, że potrafił wyleczyć pacjenta podczas jednej sesji, nie zawsze jest to terapia krótkoterminowa a zazwyczaj szyta na miarę potrzeb pacjenta. Psychoterapia jest skuteczna w pracy z wieloma problemami natury psychicznej, fizycznej, inter i intra personalnej. Dorobek Milton Ericksona jest imponujący. Inspirujące dla wielu jest jednak nie tylko to, co publikował, ale także jego osobiste doświadczenia. Analizując historię jego życia można przekonać się, jak wielką siłę w pokonywaniu trudności ma ludzki umysł, należy tylko dostrzec i wykorzystać to, co zostało nam dane. W tym doskonale pomaga terapia Ericksonowska.

Anna Foltyńska

Psycholożka
Psychoterapeutka w procesie certyfikacji
w nurcie systemowo-ericksonowskim