W ostatnich latach w dziedzinie psychoterapii pojawiło się wiele innowacyjnych podejść, które obiecują nowatorskie podejście do psychoterapii, jak i do naszych problemów. Podkreślają też, że w przeciwieństwie do innych szkół terapeutycznych, zaoferują ci szybką i skuteczną pomoc w rozwiązaniu twoich problemów. Jednym z takich nowatorskich podejść jest Terapia Koherencji, która zyskuje coraz większą popularność dzięki obietnicom wywoływania głębokiej emocjonalnej transformacji. Pytanie, czy te obietnice podbudowane są dowodami naukowymi, czy są bezpodstawne? W moim artykule spróbuje przybliżyć czytelnikom czym jest Terapia Koherencji, jakie proponuje mechanizmy zmiany i co wiemy o jej skuteczności.

Czym jest Terapia Koherencji?

          Terapia Koherencji opracowana została przez Bruce’s Ecker’a i Laurel Hulley w latach 90-tych. Ecker zauważył, że niektóre sesje terapeutyczne miały duży wpływ na życie jego pacjentów, podczas gdy inne takiego wpływu nie miały. Mniej więcej w tym samym czasie natrafił na artykuł o rekonsolidacji pamięci, który zwrócił jego uwagę. Choć artykuł opisywał proces rekonsolidacji pamięci u zwierząt, nie ludzi, wywarł na Eckerze duże wrażenie i wpłynął na kierunek jego pracy terapeutycznej. Dziś, po latach badań na tym polu, Bruce Ecker jest jednym z najbardziej znanych promotorów mechanizmu rekonsolidacji pamięci i jego zastosowania w pracy psychoterapeutycznej. Zapoczątkowana przez niego szkoła koherencji opiera się na tym właśnie zjawisku.

Czym jest mechanizm rekonsolidacji pamięci?

          Wielu neurobiologów postrzega mechanizm rekonsolidacji pamięci jako główny, jeśli nie jedyny mechanizm zmiany. Mechanizm ten pozwala na modyfikacje lub aktualizacje wcześniej zapisanych wspomnień. Ponieważ niesie ze sobą potencjał zmiany zachowań i reakcji emocjonalnych, ma też szanse odegrania kluczowej roli w dziedzinie psychoterapii.

Mechanizm ten, opisany w kontekście procesu terapeutycznego, uwzględnia następujące etapy:

1. Aktywacja istniejącego wspomnienia. W pokoju terapeutycznym terapeuta, używając różnych technik, zachęca klienta do emocjonalnego „zanurzenia” się w konkretnym wspomnieniu (prawdzie emocjonalnej). Klient koncentruje się na przykład na swoim poczuciu braku wartości i przypomina sobie konkretne wspomnienia bycia upokorzonym przez odrzucającą i emocjonalnie nieobecną matkę. Ten krok jest niezwykle ważny, gdyż wspomnienia muszą być reaktywowane w tym samym emocjonalnym kontekście, w którym zostały „zapisane”. Wchodzą dzięki temu w stan destabilizacji i podatne są na zmianę.
   
   
2. Wprowadzenie informacji sprzecznych. W terapii może to przyjąć formę skonfrontowania się z nowym, sprzecznym doświadczeniem emocjonalnym, które podważa doświadczenie już istniejące. Tak na przykład klient „zanurza się emocjonalnie” w sytuacjach, kiedy czul się szanowany i doceniany przez innych, ważnych mu ludzi. Ten krok jest kluczowy w procesie rekonsolidacji pamięci, gdyż nasz umysł nie jest w stanie utrzymać dwóch sprzecznych prawd w tym samym polu świadomości. Utrzymanie emocjonalnej prawdy o własnym braku wartości było możliwe tylko dlatego, że wspomniane wyżej dwie sprzeczne prawdy emocjonalne nigdy nieaktywowane były razem w tej samej strefie świadomości klienta. Klient czasem czuł się bezwartościowy a czasem doceniony, bez uwiadomienia sobie sprzeczności tych dwóch prawd.
   
   
3. Stabilizacja uaktualnionego wspomnienia. Badania na polu neurobiologii wskazują, że pamięć podatna jest na modyfikacje tylko przez kilka godzin po reaktywowaniu niechcianego wspomnienia. Po tym czasie ponownie się stabilizuje, stajać się mniej podatna na zmiany. Dzięki temu zaktualizowana pamięć prowadzi do trwalej zmiany i stare, niechciane reakcje emocjonalne, jak brak poczucia wartości, zostają trwale wymazane.

Tak właśnie wygląda w skrócie mechanizm rekonsolidacji pamięci w kontekście potencjalnego zastosowania w terapii koherencji. Zadaniem terapeuty jest przeprowadzenie klienta przez powyższy proces, używając różnych, czasem bardzo przemyślnych i oryginalnych technik. Jeśli brzmi to zbyt pięknie to pewnie dlatego, że … może tak być…

          Problem polega na tym, że badania neurobiologów na polu rekonsolidacji pamięci ograniczają się głównie do badań na myszach i tego, jak szybko uczą się nowych ścieżek prowadzących do pożywienia w prowizorycznie skonstruowanym labiryncie. Dostępne są też badania przeprowadzone na ludziach, ale te z kolei sprowadzają się do zapamiętania starej i nowej listy zakupów i sprawdzenia jak szybko nowe informacje zastąpią nowe. Można wiec argumentować, że istota badanego materiału nie dorównuje randze sytuacji, w której grę wchodzą ludzkie emocje.

          Nie sugeruje przy tym, że Terapia Koherencji może być niebezpieczna, prowadzą ja przecież doświadczeni terapeuci, zastanawiam się tylko, jak wiarygodne jest przełożenie zapamiętania nowej listy zakupów i oduczenia się nowej, na pozbycie się głęboko zakorzenionego poczucia braku wartości. Ecker wskazuje co prawda na badania naukowe pokazujące większą skuteczność terapii koherencji w porównaniu z innymi nurtami, ale inne szkoły nie pozostają dłużne i podkreślają wyższą skuteczność własnego podejścia.

Czy Terapia Koherencyjna jest tą jedyną?

          Pomimo wyrażonego powyżej zastrzeżenia, terapia koherencji jest jedną z najsilniej ugruntowanych w badaniach naukowych szkołą psychoterapii i to, w moim odczuciu, stanowi o jej sile. Warto też wspomnieć, że nie jest  jedyną, która opiera się na mechanizmie rekonsolidacji pamięci. Niezwykle dziś popularna terapia EMDR również adaptuje ten mechanizm jako główny mechanizm zmiany, choć psychoterapeuci tego nurtu często podkreślają, że nie wiedzą, jak działa ich szkoła, wiedzą tylko, że działa. Używane jednak przez nich protokoły silnie sugerują mechanizm wydobywania prawdy emocjonalnej i zastępowania jej prawdą przeciwną.

          Trzeba też dodać, że mechanizm rekonsolidacji pamięci już od dawna używany był w pokoju terapeutycznym przez terapeutów różnych nurtów, jednakże, choć zjawisko to badane jest przez neurobiologów dopiero od paru dekad, niekoniecznie byli tego świadomi. Wyjaśniałoby to też, dlaczego niektóre sesje terapeutyczne wydają się tak transformacyjne, podczas gdy inne nie. Sesje, w których doszło do odkrycia stojącej za symptomem prawdy emocjonalnej i przeciwstawienia jej z prawdą przeciwną (w wymaganym przedziale czasowym), niosły ze sobą potencjał zmiany. Te, w których klient reaktywował prawdę emocjonalną, ale nie znalazł prawdy przeciwnej, choć mogły przynieść chwilową ulgę, prawdopodobnie nie przyniosły zmiany.

Od starych ścieżek do nowych początków

          Terapia Koherencyjna oferuje potężny i transformacyjny sposób radzenia sobie z objawami emocjonalnymi poprzez odkrywanie i aktualizowanie nieświadomych prawd emocjonalnych, które je napędzają. Warto też przyznać, ze Ecker wykonał na tym polu ogromną pracę przez upowszechnianie wiedzy o mechanizmie rekonsolidacji pamięci i jego zastosowaniu w pokoju terapeutycznym. Jest też w gronie pierwszych terapeutów, którzy poświecili temu zagadnieniu tak dużo czasu i prawdopodobnie pierwszym, który skodyfikował protokoły pracy z klientem w oparciu o ten mechanizm. Jeśli więc zmagasz się z problemami emocjonalnymi i szukasz podejścia terapeutycznego, które wykracza poza powierzchowne zarządzanie objawami, Terapia Koherencyjna może być ścieżką do twojego uzdrowienia.

Ania Dimond-Koroza

Psychoterapeuta
Socjolog
Post Graduate Diploma in Integrative
Psychotherapeutic Counselling (BACP accredited)